FEDERICO CALCAGNO: "L'improvvisazione mi ha permesso di esprimere me stesso" / "Improwizacja pozwoliła mi wyrażać siebie"



Federico, "famoso musicista del futuro prossimo", leggiamo nell una dell'interviste con Te. Quando pensiamo del concorso Jazz Juniors Competition, dove con il sestetto hai vinto Secondo Premio, e proprio dei questi "Juniors", abbiamo nella testa il futuro. Quale è il futuro di jazz, specialmente modern jazz, oppure il futuro della musica improvissata, secondo Te?

 

Non sono un veggente, anche se mi piacerebbe ogni tanto scoprire cosa ci riserva il futuro...


La musica (jazz) è in continua evoluzione, come un linguaggio cambia in continuazione e assume forme diverse a seconda delle diverse culture e interazioni umane. Credo che la tecnologia avrà un ruolo sempre più di rilievo nella musica del futuro, a discapito degli strumenti acustici tradizionali. 

Non mi piace fare distinzione tra modern jazz e musica improvvisata; non sappiamo ancora quali nuovi sottogeneri potranno nascere nel corso degli anni, vista la natura divoratrice del jazz. Ci saranno belle sorprese! 

 

 


La Tua musica e la musica di Federico Calcagno & The Dolphians //Federico Calcagno – Bass/Soprano Clarinet, Gianluca Zanello – Alto Sax, Luca Ceribelli – Tenor/Soprano Sax, Andrea Mellace – Vibraphone, Stefano Zambon – Double Bass, Stefano Grasso – Drums// è, nella mia opinione, tanto sperimentale. Dove, nei questi brani, finisce jazz e inizia sperimentare musicale fatto su misura di John Cage? D'altra parte album "From another Planet" e anni 60...

 

Fot. Archivio dell'Artista

 

Dal mio punto di vista, la musica del mio sestetto Dolphians non è affatto sperimentale, per diversi aspetti che ora elencherò. 

Il nome del gruppo richiama Eric Dolphy, musicista purtroppo deceduto quasi 60 anni fa. Il fatto di richiamo del nome di Dolphy sottolinea un aspetto di legame con il passato, e non di rottura e di allontanamento. 

Inoltre la strumentazione e che utilizziamo (clarinetto, sassofoni, vibrafono, contrabbasso, batteria) è piuttosto tipica degli anni '60, presente in numerosi album della Blue Note Records ad esempio.


Altro aspetto tradizionale è la collettività, il fatto di far emergere un suono di gruppo in cui tutti determinano il risultato finale. Processo tipico sia nel jazz New Orleans, che nel cosiddetto free/avantgarde jazz. 


Detto questo, oggi noi non proponiamo la musica di Eric Dolphy – anche se l'abbiamo studiata e re-interpretata in maniera personale – ma continuiamo il percorso di ricerca musicale che Dolphy ha lasciato incompiuto, attraverso le nostre personalità, e diverse influenze musicali come la musica europea, la musica africana, indiana, e l'improvvisazione non idiomatica. In questo senso per me la ricerca non significa per forza sperimentazione, ma continuazione di qualcosa che è avvenuta nel passato e che è stata poco valorizzata. 




 

Perché proprio questo genere musicale nella Tua vita? Se indovino bene, il Tuo padre è pianista classico, ma Tu hai scelto subito clarinetto jazz?

 

Da piccolo ho iniziato a suonare il pianoforte seguendo lo strumento di mio padre, ma poi ho voluto approcciarmi ad uno strumento a fiato perchè mi piaceva produrre un suono attraverso i miei polmoni e la mia aria, e non solo attraverso le dita e braccia. 

Ho scelto casualmente il clarinetto nelle scuole medie a indirizzo musicale, per poi frequentare i corsi classici del Conservatorio di Milano. Al quinto anno ho scoperto il clarinetto basso e dalla prima volta che l'ho suonato ho capito che dovevo approfondire questo strumento fantastico. Nel corso della mia formazione da interprete non sentivo di aver trovato la mia strada e me stesso. 

L'improvvisazione mi ha permesso di esprimere me stesso e di diventare a tutti gli effetti compositore. Così ho scoperto il jazz ed inevitabilmente Eric Dolphy, primo pioniere del clarinetto basso jazz.

 
Fot. Archivio dell'Artista
 
 
E perché tale scelta dei brani a Jazz Juniors?
 
 
A Jazz Juniors abbiamo suonato due brani nuovi che ho scritto durante i mesi duri della pandemia: "The Great Reopening" e "Perseverance". Inevitabilmente l'emergenza globale si ripercuote nella produzione artistica... Ho scelto di suonarli perchè i brani sono carichi di energia positiva che vuole lasciare l'emergenza sanitaria alle spalle.
 

 

 

I musicisti jazz sono le persone che si comprendono molto bene e hanno la capacità di suonare insieme nei diversi gruppi. Trovi il questo accordo anche nei musicisti polacchi?

 

Assolutamente sì, i musicisti polacchi sono stati bravissimi. Grande interplay e interazione, mi sono divertito ad ascoltarli.

 

Nonostante Tu hai visitato i molti paesi, ci sono due posti che hanno l'influenza alla Tua musica - Italia, specialmente Milano e Amsterdam. Quale è la questa influenza e come guardi a Polonia nel questo contesto?

 

Sono cresciuto e ho imparato le "basi" a Milano, mentre ad Amsterdam mi sono potuto specializzare nel clarinetto basso e non solo. Sicuramente do una grande importanza ad Amsterdam poiché la mia musica spesso è più apprezzata più all'estero che in Italia.


La Polonia per me è un nuovo paese da scoprire e una nuova fonte di ricchezza, come ogni paese che ho visitato. Mi sono trovato benissimo e non vedo l'ora di tornarci.

 

Come Vi siete sentiti  a Cracovia quest'anno? Vi piace la questa, e posso dire, nostra, città?

 

Tutto il sestetto si è divertito un sacco a Cracovia. Siamo stati colpiti dalla quantità di popolazione giovane che ci vive (purtroppo in Italia l'età media è più alta). Senza dubbio è una delle nostre città preferite, sia per come ci ha accolto, che per la sua natura giovanile e notturna; abbiamo visto ben quattro jazz club in una stessa sera!

 

Fot. Archivio dell'Artista

 

Devo dire, che c'è la mia prima occasione di parlare con Artista di jazz musica, chi è italiano. Noi, Polacchi, quando parliamo di musica italiana, ricordiamo Toto Cutugno, Andrea Bocelli oppure Luciano Pavarotti e le grande arie d'opera. Come popolare è jazz nel Tuo paese? Agli italiani piace il jazz?

 

Il jazz piace agli italiani, l'Italia è piena di piccole e grandi rassegne jazz in tutto il territorio. Quello che manca in molte città sono comunità di musicisti e ascoltatori che possano ritrovarsi costantemente ogni settimana in jazz club, o locali anche piccoli ma significativi. Basterebbe poco per animare di più la scena musicale in generale...


ll luogo comune che persiste è che agli italiani piace solo la musica melodia, data la tradizione dell'Opera. Ma non è assolutamente vero. 
In Italia purtroppo manca innovazione e attenzione verso i giovani. Molto spesso prevalgono i progetti-tributo oppure le tournée di musicisti americani molto conosciuti. Bisognerebbe sviluppare più consapevollezza nel pubblico, invitando artisti meno conosciuti e affiancandoli con altri più noti. 

Un gruppo come il nostro fa parte della minoranza del jazz italiano, ma non per questo siamo soli. Ci sono molti altri artisti che si muovono come noi, e dobbiamo tener duro e farci conoscere il più possibile.

 

Che cosa ha il clarinetto basso, che non hanno altri strumenti tipici a jazz?

 

Il clarinetto basso ha un suono unico, non è nè un clarinetto nè un sassofono. Può assumere un carattere sia aggressivo che dolce, e in più ha una estensione fenomenale: come lo suono io, poco più di quattro ottave.

 

Come guardi al jazz polacco?

 

Devo scoprire di più il jazz polacco. Lo farò a breve, ma per quello che ho sentito mi è sembrato interessante e promettente.

 

C'è pianificato il concerto a NOSPR. Quando possiamo ascoltare Te e "The Dophians"? E che cosa ascolteremo?

 

Il 7 dicembre. Suoneremo il nostro repertorio più recente, per lo più brani scritti da me, ma non mancherà qualche chicca di Dolphy.

 

Quali sono i vostri progetti artistici per il prossimo futuro?

 

Mi piacerebbe registrare un secondo album, poichè siamo cresciuti molto come gruppo e la musica è ben evoluta rispetto a tre anni fa. 
In più continueremo a suonare e a farci conoscere in più posti possibili!

 

 


 

Ringrazio tanto!

Paulina Biegaj 

 

 

Federico, "znany muzyk najbliższej przyszłości", czytamy o Tobie w jednym z wywiadów. Gdy myślimy o konkursie Jazz Juniors, gdzie z sekstetem wygrałeś Drugą Nagrodę, także mamy w głowie przyszłość. Jaka jest Twoim zdaniem przyszłość muzyki jazzowej, zwłaszcza współczesnego jazzu lub muzyki improwizowanej?

  

Nie jestem jasnowidzem, sam chciałbym odkryć wiele z tego, co skrywa przyszłość...

Muzyka (jazz) wciąż ewoluuje, podobnie jak ciągle zmienia się język, przejmując różne formy kultury i ludzkich interakcji. Wierzę, że w muzyce coraz większą rolę będzie pełniła technologia, kosztem tradycyjnych instrumentów akustycznych.  

Nie lubię podziału na modern jazz i muzykę improwizowaną; nie wiemy jeszcze, jakie nowe podgatunki narodzą się na przestrzeni lat, biorąc pod uwagę chłonącą naturę jazzu. Będą piękne niespodzianki!


 

Twoja muzyka i muzyka Twojego sekstetu The Dolphians //Federico Calcagno – klarnet basowy i sopranowy, Gianluca Zanello – saksofon altowy, Luca Ceribelli – saksofon sopranowy i tenorowy, Andrea Mellace – wibrafon, Stefano Zambon – kontrabas, Stefano Grasso –perkusja// jest według mnie bardzo eksperymentalna. Gdzie w tych utworach kończy się jazz a zaczyna eksperyment na miarę muzyki John'a Cage'a? Z drugiej strony płyta "From Another Planet" i lata 60...

 



Z mojego punktu widzenia, muzyka mojego sekstetu Dolphians w ogóle nie jest eksperymentalna, pod różnymi względami, które teraz wymienię.

Nazwa naszego zespołu przywołuje postać muzyka Eric'a Dolphy'ego, który niestety odszedł prawie 60 lat temu. Odwoływanie się do Jego nazwiska podkreśla aspekt odniesienia do przeszłości, a nie zerwania z nią czy oddalenia się od niej.  

Ponadto instrumentacja, której używamy (klarnet, saksofony, wibrafon, kontrabas, perkusja), raczej typowa dla okresu lat 60, jest obecna w wielu nagraniach Blue Note Records.

Innym aspektem odnoszącym się do tradycji jest kolektywność, fakt zbiorowo uzyskiwanego brzmienia w zespole, w którym każdy decyduje o efekcie końcowym. Proces typowy zarówno dla jazzowej muzyki Nowego Orleanu, jak i dla tak zwanego free/awangardowego jazzu.  

Zatem nie proponujemy dzisiaj muzyki Eric'a Dolphy'ego - nawet jeśli przestudiowaliśmy ją i ponownie zinterpretowaliśmy w osobisty sposób - ale kontynuujemy kierunek muzycznych poszukiwań, które Dolphy pozostawił niezrealizowane, poprzez nasze osobowości i różne muzyczne wpływy, jak muzyka europejska, afrykańska, hinduska oraz nieidiomatyczna improwizacja. W tym sensie poszukiwanie niekoniecznie oznacza dla mnie eksperymentowanie, lecz kontynuację czegoś, co przyszło z przeszłości i nie zostało wystarczająco docenione.


 

Dlaczego właśnie taki gatunek muzyczny w Twoim życiu? Jeśli dobrze zgaduję, Twój ojciec jest pianistą klasycznym, ale Ty od razu wybrałeś klarnet jazzowy.

  

Jako małe dziecko zaczynałem od fortepianu. Potem jednak chciałem zmierzyć się z instrumentem dętym, ponieważ podobało mi się uzyskiwanie dźwięków za pomocą moich płuc i powietrza, a nie tylko poprzez palce i ramiona.

Klarnet wybrałem przypadkiem, ucząc się w średniej szkole na kierunku muzycznym, aby potem uczestniczyć w zajęciach klasycznych w Konserwatorium w Mediolanie. Na piątym roku odkryłem klarnet basowy i z pierwszym dźwiękiem zrozumiałem, że muszę zgłębić ten fantastyczny instrument. Nie przypuszczałem, że na zajęciach przygotowujących mnie do zawodu tłumacza, odnalazłem, dzięki klarnetowi, siebie i swoją drogę.  

Improwizacja pozwoliła mi wyrażać siebie i stać się kompozytorem w pełnym tego słowa znaczeniu. Tak odkryłem jazz i Eric'a Dophy'ego, pioniera basowego klarnetu jazzowego.

 



A dlaczego taki a nie inny wybór utworów na Jazz Juniors Competition?

 

Podczas konkursu Jazz Juniors zagraliśmy dwa nowe utwory, które napisałem w czasie trudnych miesięcy pandemii: "The Great Reopening" oraz "Perseverance". W sposób nieunikniony globalny kryzys odbił się echem w produkcji artystycznej... Postanowiłem zagrać te utwory, ponieważ są pełne pozytywnej energii, która chce zostawić pandemię w tyle. 


Muzycy jazzowi są osobami, które dobrze się rozumieją i potrafią grać razem w różnych zespołach. Odnajdujesz to porozumienie także w polskich artystach?

 

Absolutnie tak, muzycy polscy byli świetni. Duży interplay i interakcja, świetnie się bawiłem słuchając ich występów.

 

Pomimo tego, że odwiedziłeś wiele krajów, są dwa miejsca, które mają wpływ na Twoją muzykę - Włochy, szczególnie Mediolan oraz Amsterdam. Jaki jest ten wpływ i w jaki sposób postrzegasz w tym kontekście Polskę?



Dorastałem i uczyłem się podstaw w Mediolanie, podczas gdy w Amsterdamie mogłem specjalizować się w grze na klarnecie basowym, choć nie tylko. Z pewnością Amsterdamowi zawdzięczam to, że moja muzyka została bardziej doceniona poza granicami Włoch.

Polska jest nowym krajem do odkrycia i nowym źródłem bogactwa, jak każde państwo, które odwiedziłem. Odnalazłem się tu wspaniale i nie mogę się doczekać powrotu.

  

Jak czuliście się w tym roku w Krakowie? Podoba Wam się, to, mogę powiedzieć, nasze miasto?



Cały sekstet bawił się z Krakowie świetnie. Uderzyła nas liczba mieszkających tu młodych ludzi (niestety we Włoszech średnia wieku jest wyższa). Bez wątpienia jest to jedno z naszych ulubionych miast, zarówno dzięki temu, jak zostaliśmy w nim przyjęci, jak i przez to, jak tętni młodością i nocnym życiem; jednego wieczoru odwiedziliśmy cztery kluby jazzowe!



Muszę powiedzieć, że po raz pierwszy mam okazję przeprowadzać wywiad z włoskim Artystą, który gra jazz. My Polacy, mówiąc o włoskiej muzyce, wspominamy takich muzyków, jak Toto Cutugno, Andrea Bocelli albo Luciano Pavarotti oraz wielkie arie operowe. Jak bardzo popularna jest muzyka jazzowa w Twoim kraju? Czy Włosi lubią jazz?



Włosi lubią jazz, Italia jest pełna mniejszych i większych zespołów jazzowych. Tym jednak, czego brakuje w wielu miastach, są społeczności muzyków i publiczności, które mogłyby regularnie, co tydzień, spotykać się w klubach jazzowych lub mniejszych, ale znaczących lokalach. Wystarczyłoby tak niewiele, żeby bardziej ożywić scenę muzyczną.



W powszechnej opinii Włosi lubią jedynie melodyjną muzykę wywodzącą się z tradycji operowej. Ale absolutnie nie jest to prawdą. We Włoszech brakuje niestety innowacyjności i uwagi skierowanej na młodych ludzi. Bardzo często docenia się tu jedynie projekty albo trasy sławnych muzyków amerykańskich. Wystarczyłoby rozwinąć bardziej publiczną świadomość, zapraszając, obok popularnych artystów, także tych mniej znanych. 



Zespół taki jak nasz, jest częścią mniejszości włoskich jazzmanów, ale nie jesteśmy jedyni. Jest wielu innych artystów, którzy działają tak, jak my. Musimy się trzymać i dać się poznać na tyle, na ile to tylko możliwe.

  

Co ma klarnet basowy, czego nie mają inne typowo jazzowe instrumenty?

  

Klarnet basowy ma unikalne brzmienie, ani nie takie, jak zwykły klarnet, ani nie takie, jak saksofon. Można, grając na nim, osiągnąć zarówno agresywne, jak i łagodne dźwięki, a ponadto ma fenomenalną skalę: ponad cztery oktawy.



Jak patrzysz na polski jazz?

  

Muszę bardziej zgłębić polską muzykę jazzową. Wkrótce to zrobię, ale po tym, co już usłyszałem, polski jazz wydaje mi się interesujący i obiecujący.

 

Zaplanowany został, z Waszym udziałem, koncert w katowickim NOSPR. Kiedy i co usłyszymy?

 

Odbędzie się on 7 grudnia. Zagramy nasz najnowszy repertuar, w większości utwory napisane przeze mnie, ale nie zabraknie także kilka perełek Dophy'ego. 

 

Jakie są Wasze plany artystyczne na najbliższą przyszłość?



Chciałbym nagrać drugi album, ponieważ jako grupa bardzo się rozwinęliśmy i także nasza muzyka świetnie ewoluuje w porównaniu do sytuacji sprzed trzech lat. Ponadto będziemy nadal grać i dawać się poznać w jak największej liczbie miejsc!

 

 Bardzo dziękuję Ci za rozmowę!

Paulina Biegaj

 

 


 

 

 

 

Komentarze

Popularne posty z tego bloga

STEFAN RACZKOWSKI: "La mia musica è strettamente legata a ciò che disegno"

KRYSTIAN OCHMAN: "Vale sempre la pena fare ciò che amiamo nella vita" / "Zawsze warto robić w życiu to, co się kocha"